آندره گالستیان: در طی چند ماه گذشته، تعداد بسياری از خوانندگان محترم، در زمينه شبکه ملی اطلاعات، سوالات فراوانی را از طريق پست الکترونيکی و وب‌سايت، مطرح نموده بودند.  در اين مقاله سعی خواهم کرد تا در حد امکان، نگاهی جامع به موضوع داشته باشم و زوايای گوناگون آن را مورد بررسی قرار داده و به سوالات متعدد خوانندگان گرامی، پاسخ دهم:

شبکه ملی اطلاعات چيست و علت ايجاد آن چه می‌باشد؟

شبکه ملی اطلاعات که برخی منابع از آن با عنوان "اينترنت ملی" ياد می‌کنند و در ويکيپديای فارسی از آن با عنوان "اينترانت ملی ايران" نام برده شده است، شبکه‌ای مبتنی بر پروتکل اينترنت (IP: Internet Protocol) است که شامل سوئيچ‌ها (Switch) و روترهايی (Router) خواهد بود که توسط آن، درخواست‌های دسترسی داخلی از مراکز داده داخلی، از خارج از کشور قابل مسيريابی نخواهند بود و به عبارت ديگر، شبکه‌ای امن برای استفاده داخلی فراهم خواهد شد.

در اين شبکه، ظرفيت‌های لازم برای نگهداری و تبادل امن داده‌ها و اطلاعات داخلی، پيش‌بينی شده است که به منظور گسترش عرضه خدمات الکترونيکی، از اين ظرفيت‌ها استفاده خواهد شد.
در يک تعريف ساده‌تر، شبکه ملی اطلاعات از تجميع شبکه‌های اختصاصی، محلی، منطقه‌ای و کشوری به وجود خواهد آمد و خود، شامل بخش‌های اختصاصی و عمومی خواهد بود.

ايجاد اين شبکه از چه تاريخی مطرح شده است؟

به استناد اسناد منتشر شده وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، ايجاد چنين شبکه‌ای در اواخر سال 1384 به صورت جدی، مطرح شده است و در اسفند همان سال نيزدر هيات دولت، مورد بحث قرار گرفته است. در سال 1385 قرار شده است تا اين پروژه در مرکز تحقيقات مخابرات ايران انجام شود. در طی سال‌های 1386 تا 1388 برنامه‌های عملياتی راه‌اندازی و بهره‌برداری از اين شبکه و همچنين نگهداری از آن، در هيات وزيران تصويب شده است. کليات ايجاد اين شبکه ملی در ماده 46 برنامه پنجم توسعه نيز مطرح شده است.

 

 

مشخصات اين شبکه چيست؟

مهمترين مشخصات اين شبکه را می‌توان در موارد ذيل، خلاصه نمود.

1ـ اين شبکه دارای زيرساخت‌های ارتباطی برای تبادل داده‌ها و اطلاعات و خدمات با مديريت مستقل داخلی است.

2ـ اين شبکه با توجه به ساختار و مديريت مستقل آن، بستری امن و پايدار برای ارتباطات ميان دستگاه‌های حاکميتی و دولتی و همچنين مراکز حساس کشور به وجود خواهد آورد و امکان تعامل مديريت شده با اينترنت را نيز فراهم خواهد کرد.

3ـ ظرفيت بالای نگهداری داده‌ها و اطلاعات، پهنای باند زياد و تعرفه رقابتی و مقرون به صرفه، از ديگر مشخصات اين شبکه، مطرح می‌شود.

4ـ اين شبکه قابليت عرضه انواع محتوی و طيف گسترده‌ای از خدمات را برای عموم، به صورت سراسری در سطح کشور، فراهم خواهد نمود.

5ـ انواع خدمات تبادل امن داده‌ها و اطلاعات، اعم از رمزنگاری و همچنين خدمات تاييد اصالت و اعتبار اسناد، در اين شبکه، قابل عرضه خواهد بود.

برجسته‌ترين نقاط قوت شبکه ملی اطلاعات چيست؟

برای پاسخ به اين سوال، بايد موارد بسيای را مدنظر قرار داد. به صورت کلی، شايد بتوان بيان نمود که مهمترين نقاط قوت شبکه ملی اطلاعات، امنيت و ايمنی بالای آن، مقاومت و مصونيت در برابر حملات اينترنتی وهمچنين حفظ استقلال و برقراری اتصال پايدار شبکه، حتی در مواقع آسيب‌ديدگی کابل‌های انتقال داده بين‌المللی و يا آسيب‌ديدگی دستگاه‌ها، مراکز و سيستم‌های ماهواره‌ای تبادل داده‌ بين‌المللی، است.

اهداف ايجاد اين شبکه چيست؟

اهداف بسيار گوناگون و متنوعی برای ايجاد شبکه ملی اطلاعات مطرح شده است که سعی خواهم کرد به مهمترين آنها اشاره نمايم.

1ـ توسعه و گسترش خدمات الکترونيکی شامل خدمات عمومی، اعم از انواع خدمات دولت الکترونيکی.

2ـ کاهش وابستگی به اينترنت.

3ـ اعمال مديريت موثرتر بر دسترسی به اينترنت.

4ـ افزايش ايمنی و امنيت فضای ديجيتال.

5ـ توسعه محتوای ايرانی فضای ديجيتال.

6ـ افزايش امکانات کسب و کار ديجيتال.

7ـ توسعه سهم فناوری ارتباطات و اطلاعات در اقتصاد کشور.

8ـ کاهش هزينه‌های ارتباط با اينترنت.

9ـ ايجاد بسترهای مناسب جهت نگهداری، انتقال و ارائه خدمات ملی در داخل کشور.

10ـ ايجاد فضای رشد، گسترش، بالندگی و پيشرفت فناوری اطلاعات و دانش شبکه‌های گسترده کامپيوتری در داخل کشور.

11ـ بهره‌برداری بهينه از توان و امکانات بخش خصوصی و ايجاد فرصت‌های شغلی جديد در زمينه‌های مرتبط.

12ـ امکان بومی‌سازی فناوری‌های مختلف، بويژه با استفاده از نرم‌افزارهای متن‌ـباز (Open Source).

13ـ افزايش ضريب نفوذ استفاده از امکانات فناوری اطلاعات و تکنولوژی کامپيوتر در کشور.

14ـ بهبود جايگاه کشور به لحاظ استفاده از فناوری‌های مدرن و شبکه‌های کامپيوتری.

15ـ افزايش سواد ديجيتال.

16ـ افزايش پهنای باند مشترکين.

17ـ افزايش توليد ناخالص ملی.

18ـ  بالا بردن سطح معلومات و تجارب دست اندرکاران فناوری اطلاعات کشور.

19ـ امکان سازگاری زيرساخت‌‌های فناوری اطلاعات کشور با فناوری‌های نسل جديد ارتباطات.

ساختار شبکه ملی اطلاعات به چه ترتيبی است؟

همانگونه که عرض کردم، اين شبکه از تجميع شبکه‌های اختصاصی، محلی، منطقه‌ای و کشوری به وجود خواهد آمد و خود، شامل بخش‌های اختصاصی و عمومی است.

بخش‌های اختصاصی شامل زيرساخت‌های امن ارتباطی و اطلاعاتی برای تعامل بين دستگاه‌های اجرايی و همچنين نهادها و ارگان‌های حکومتی، جهت تبادل و به اشتراک گذاشتن داده‌ها و اطلاعات و علاوه بر آن، تبادل خدمات الکترونيکی است.

بخش‌های عمومی شامل زيرساخت‌های ارتباطی و اطلاعاتی برای توليد و توزيع و ارائه خدمات الکترونيکی ومحتوای ديجيتال به کليه اشخاص و عموم افراد جامعه، از جمله کاربران خانگی و تجاری است.

اين شبکه شامل ساختارها و نظام‌های ارتباطی دولت‌ـ‌دولت (G2G) بين وزارتخانه‌ها، سازمان‌های دولتی، شرکت‌های دولتی، مراکز علمی و صنعتی دولتی و همچنين اداره‌ها و ساير مراکز دولتی از يک سو و سامانه‌های دولت الکترونيکی شامل سامانه سلامت، سامانه علمی و فرهنگی، سامانه مدارس، سامانه ماليات، سامانه بازرگانی، سامانه خدمات عمومی، سامانه بيمه و سامانه گمرک، از سوی ديگر است. شبکه دارای ساختارهای لازم برای ارتباط مصرف کننده‌ـ‌مصرف کننده (C2C) بين کاربران و سامانه‌های شبکه نيز هست.

علاوه بر موارد فوق، اين شبکه دارای نظام‌های ارتباطی دولت‌ـ‌شهروند (G2C) بين کاربران و سامانه‌های متعدد دولت الکترونيکی، به شرحی که ذکر شد، می‌باشد. ساختارهای ارتباطی تجارت‌ـ‌مصرف کننده (B2C) نيز برای ارتباط بين کاربران از يک سمت و سازمان‌ها و شرکت‌های خصوصی، مراکز علمی خصوصی و واحدهای صنعتی خصوصی، از سمت ديگر، پيش‌بينی شده است. علاوه بر آن، نظام‌های خاص اين مدل ارتباطی نيز، برای ارتباط بين کاربران از يک سو و بانک‌ها، بورس و همچنين موسسات مالی و اعتباری، از سوی ديگر، طراحی شده است.

نظام‌های ارتباطی دولت‌ ـ‌ تجارت (G2B) بين وزارتخانه‌ها و سازمان‌‌های دولتی، شرکت‌های دولتی، مراکز علمی و صنعتی دولتی، اداره‌ها و ساير مراکز دولتی از يک سو و بانک‌ها، بورس و موسسات مالی و اعتباری، از سوی ديگر، پيش‌بينی شده است. علاوه بر آن، ساختارهای خاص اين مدل ارتباطی نيز برای ارتباط بين سامانه‌های دولت الکترونيکی از يک سمت و سازمان‌ها و شرکت‌های خصوصی، مراکز علمی خصوصی و همچنين واحدهای صنعتی خصوصی، از سمت ديگر، طراحی شده است.

در زمينه جنبه‌های مختلف، قابليت‌ها، ظرفيت‌ها و مزايای تجارت الکترونيکی، بانکداری الکترونيکی، پست الکترونيکی، آموزش الکترونيکی و دولت الکترونيکی و همچنين نقش آنها در بهبود اثربخشی و همچنين کارايی سازمان‌ها، نهادها، شرکت‌ها، موسسات و ارگان‌های يک کشور، به صورت مفصل و مبسوط، در سلسله مقالات "عصرالکترونيکی" که در طی پانزده شماره از شماره 43 ماهنامه تا شماره 57 به چاپ رسيد، صحبت نموده‌ام. در زمينه "مديريت فناوری اطلاعات" نيز در سلسله مقالاتی با همين عنوان، طی پنج شماره از شماره 59 تا 63 ماهنامه، به صورت تفصيلی، بحثی داشته‌ام.

 

شکل شماتيک مدل مفهومی پيشنهادی شبکه ملی اطلاعات کشور

در شکل يک، می‌توانيد به صورت شماتيک، مدل مفهومی پيشنهادی شبکه ملی اطلاعات کشور را مشاهده نماييد. همانگونه که ملاحظه می‌فرماييد، امکان برقراری ارتباط بين اجزای شبکه ملی اطلاعات کشور و اينترنت نيز به خوبی در طراحی شبکه، پيش‌بينی شده است. هر کاربر، بر اساس نياز خود، می‌تواند درخواست دسترسی يا عدم دسترسی به اينترنت را نيز علاوه بر امکان استفاده از شبکه ملی اطلاعات، ارائه نمايد. طبيعی است کاربرانی که صرفا درخواست استفاده از شبکه ملی اطلاعات را داشته باشند و نيازی به اتصال به اينترنت نداشته باشند، می‌توانند خدمات را با نرخ پايين‌تر و هزينه کمتر دريافت نمايند.

تکميل شبکه ملی اطلاعات چه نتايجی را در بر خواهد داشت؟

با تکميل شبکه ملی اطلاعات و راه‌اندازی کامل آن، می‌توان نتايج ذيل را انتظار داشت.

1ـ توسعه خدمات الکترونيکی، به ويژه از طريق امکاناتی که به صورت عمومی در دسترس است و فراگير شده است، نظير تلفن‌های همراه هوشمند.

2ـ توسعه و گسترش وب‌سايت‌های عمومی، تجاری، آموزشی، فرهنگی، اجتماعی و اطلاع‌رسانی.

3ـ گسترش خدمات چندرسانه‌ای.

4ـ رشد و گسترش زيرساخت‌های پرظرفيت برای ذخيره‌سازی داده‌ها و اطلاعات چندرسانه‌ای وب‌سايت‌های گوناگون وهمچنين داده‌ها و اطلاعات مربوط به رايانش ابری.

5ـ رشد و گسترش زيرساخت‌ها لازم برای انتقال داده‌ها و اطلاعات پرحجم چندرسانه‌ای ومديريت مناسبت بر جابجايی ترافيک بالای داده‌ها و اطلاعات.

6ـ توسعه مديريت عمليات شبکه، شامل سامانه‌های مديريت منابع شبکه از جمله آدرس‌های IPv4 و IPv6 و نام دامنه‌ها و DNSها.

7ـ گسترش زيرساخت‌های پرتوان، مناسب، امن، مصون از خطرات حمله‌های اينترنتی و سايبری، به صورت کارا و قابل اتکا برای تبادل داده‌ها و اطلاعات دستگاه‌های اجرايی و همچنين ارگان‌ها و نهادهای حاکميتی.

8ـ توسعه سامانه‌های اطلاعاتی جامع به منظور تجميع داده‌ها و اطلاعات برای خدمات‌رسانی به دستگاه‌ها، ارگان‌ها، نهاد‌ها، سازمان‌ها، شرکت‌ها، موسسات، اشخاص و عموم مردم.

9ـ گسترش امضای الکترونيکی و گواهی ديجيتال در خدمات بين دستگاه‌ها، ارگان‌ها، نهاد‌ها، سازمان‌ها، شرکت‌ها و موسسات.

10ـ گسترش و توسعه موتورهای جستجوی داخلی و سامانه‌های پست الکترونيکی بومی.

مهم‌ترين ويژگی‌های شبکه ملی اطلاعات، به صورت خلاصه، چه مواردی است؟

1ـ استقلال از اينترنت با قابليت دسترسی مديريت‌شده به آن.

2ـ قابليت مديريت ميزان پهنای باند دسترسی کاربران به اينترنت.

3ـ امکان دريافت خدمات متنوع وگوناگون، از جمله خدمات دولت الکترونيکی، به صورت مطلوب و با سهولت زياد.

4ـ امکان دسترسی عموم با سرعت بالا و هزينه مناسب.

5ـ قابليت پايش مستمر و نظارت دقيق بر عملکرد شبکه در همه سطوح و کنترل آن.

6ـ ايمنی مناسب، پايداری مطلوب و قابليت اتکای بالا.

آيا پس از راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات به صورت کامل، دسترسی به اينترنت قطع يا محدود خواهد شد؟

پس از راه‌اندازی کامل شبکه، دسترسی و استفاده از اينترنت، کماکان، برقرار خواهد بود وکاربران می‌توانند به اينترنت دسترسی داشته باشند.

شبکه ملی اطلاعات کشور در واقع زيرساخت و بستر اصلی تعاملات دولت الکترونيکی است. اين شبکه امکاناتی از قبيل دورکاری، آموزش از راه دور، بحث‌های مربوط به سلامت الکترونيکی، گسترش و توسعه تجارت الکترونيکی و تلويزيون اينترنتی را پوشش خواهد داد و بر اساس پهنای باند مطلوب، سرعت اتصال مناسبی خواهد داشت. طبيعی است که اينترنت نيز از طريق همين بستر در اختيار کاربران قرار خواهد گرفت و طبيعتا، امکان مديريت و نظارت بر آن نيز، بيشتر خواهد شد.

ثبات، پايداری، کيفيت و تنوع ارائه خدمات و همچنين ايمنی شبکه، به چه ترتيبی خواهد بود؟

از آنجايي که اين شبکه، زيرساخت ملی ارتباطی و اطلاعاتی کشور است، دارای ثبات و پايداری بالايی خواهد بود و بر اساس ساختار پيش‌بينی شده در آن، حتی در صورت قطع اينترنت (به علت بروز مشکل در گيت‌های بين‌المللی يا قطع ارتباطات ماهواره‌ای به دليل بروز مشکلات فنی يا قطع شدن فيبر نوری و يا موارد مشابه) اين شبکه می‌تواند به صورت مستقل و بدون مشکل، به فعاليت خود ادامه دهد. به عبارت ديگر، حتی در صورت قطع اينترنت به دليل بروز مشکلات فنی نيز امکان دسترسی به سايت‌های داخلی و استفاده از اخبار، اطلاعات، خدمات و محتوای آنها، بدون بروز مشکل، فراهم خواهد بود.

امکان دسترسی به اين شبکه در تمام کشور امکان‌پذير بوده و از طريق آن، خدمات گسترده‌ای قابل عرضه خواهند بود.

همانطور که بيان شد، يکی از اهداف اصلی اين پروژه، ايجاد امنيت بالا و مصونيت در مقابل حملات اينترنتی است. اين هدف مهم، در کنار سرعت بالاتر پيش‌بينی شده در اين شبکه برای تبادل داده‌ها و اطلاعات و همچنين هزينه انتقال ترافيک پايين‌تر، موجب استقبال از آن و رشد و گسترش سريع، متوازن و پايدار آن خواهد بود.

امکان استفاده از موتورهای جست و جوی ايرانی، شبکه‌های اجتماعی داخلی، امکانات پست صوتی داخلی و خدمات پست الکترونيکی بومی نيز ازجمله موارد قابل عرضه است. طراحی و پياده سازی خدمات ارتباطی و مخابراتی نظير آنچه که توسط Viber، WhatsApp، Line، Skype و موارد مشابه عرضه می‌شوند، به صورت داخلی، متصور و امکان‌پذير است.

موارد اشاره شده، طبيعتا باعث ايجاد انگيزه در سرمايه‌گذاران گوناگون برای سرمايه‌گذاری در حوزه فناوری اطلاعات و شبکه ملی اطلاعات خواهد شد.

 

 

آيا در شبکه ملی اطلاعات نيز فيلترينگ وجود خواهد داشت؟

در شبکه ملی اطلاعات، امکان شناسايی صاحبان سايت‌های مختلف داخلی و ميزبان آنها فراهم است. بنابراين، به صورت منطقی، سايت‌های داخلی با قبول مسئوليت بالا و تعهد فراوان، نسبت به انتشار اخبار، اطلاعات، خدمات گوناگون و محتوای مدنظر خود، اقدام خواهند نمود. در صورت بروز تخلف نيز، امکان برخورد قانونی توسط مراجع ذي‌صلاح وجود خواهد داشت.

در زمينه دسترسی به محتوای اينترنت نيز، پايش و فيلترينگ، همانند گذشته، ادامه خواهد يافت.

سازمان‌ها و نهادهای دست‌اندر‌کار ايجاد شبکه ملی اطلاعات، کدامند؟

از آنجايی که اين شبکه به صورت ملی و فرابخشی عمل خواهد نمود و پوشش سراسری با امکان دسترسی عمومی خواهد داشت و خدمات جامع و متنوعی را ارائه خواهد کرد، وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها، ارگان‌ها و نهادهای متعددی، دست‌اندر‌کار ايجاد آن هستند که از مهمترين آنها می‌توان به موارد ذيل اشاره نمود.

1ـ وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات

2ـ وزارت علوم، تحقيقات و فناوری

3ـ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

4ـ وزارت امور اقتصادی و دارايی

5ـ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

6ـ وزارت آموزش و پرورش

7ـ وزارت کشور

8ـ مجلس شورای اسلامی

9ـ سازمان تنظيم مقررات و ارتباطات راديويی

10ـ سازمان فناوری اطلاعات ايران

11ـ سازمان صدا و سيما

12ـ شرکت ارتباطات زيرساخت

13ـ شهرداری‌ها

14ـ اپراتورها تلفن‌های همراه

15ـ اپراتورهای PAP

16ـ اپراتورهای SAP

17ـ اپراتورهای ISDP

18ـ اپراتورهای GMPCS

19ـ اپراتورهای IDC

20ـ اپراتورهای WiMAX

21ـ مراکز ISP

لايه‌های شبکه ملی اطلاعات کشور به چه ترتيبی است؟

به صورت کلی می‌توان بيان نمود که شبکه ملی اطلاعات کشور دارای چهار لايه افقی و دو لايه عمودی است. لايه‌های افقی به شرح ذيل هستند:

1ـ لايه اول، لايه‌ای فيزيکی است که شامل فيبر نوری، ارتباطات ماهواره‌ای و موارد مشابه است که برای تشکيل شبکه سراسری انتقال، مورد استفاده قرار می‌گيرد.

2ـ لايه دوم، خود شامل سه بخش است.

الف‌ـ اين بخش شامل اپراتورها و همچنين مراکز تبادل داده و اطلاعات ملی که ظرفيت بالايی برای آنها پيش‌بينی شده است و همچنين گيت‌های اينترنت و سامانه‌های فيلترينگ است.

ب‌ـ اين بخش شامل اپراتورهای داده و اطلاعات منطقه‌ای است.

ج‌ـ اين بخش، شبکه‌های شهری و دسترسی‌های اختصاصی را شامل می‌شود.

3ـ لايه سوم، شامل خدمات پايه، خدمات دسترسی به اينترنت، خدمات ارزش افزوده، خدمات مربوط به زيرساخت‌های گوناگون و VPN است.

4ـ لايه چهارم شامل توليد و ارائه محتوای متنوع و قابل ارائه در سطح شبکه ملی اطلاعات است.

لايه‌های عمودی به شرح ذيل اند:

1ـ پايش، نظارت، کنترل و مديريت شبکه.

2ـ امنيت و ايمنی شبکه.

در شکل دو می‌توانيد شکل شماتيک لايه‌های شبکه اطلاعات ملی کشور را ملاحظه نماييد:

 

شکل شماتيک لايه‌های شبکه اطلاعات ملی کشور

انتهای پیام/منبع: http://computernews.ir/node/654