رضا فرخ نژاد، پژوهشگر و دانشجوی دکترای ارتباطات

در مقايسه با ساير رسانه­ ها، تلويزيون حضور تاثیرگذار­تری در زندگي افراد جامعه دارد و امروزه نه فقط جعبه­ ای جادویی که مجموعه­اي پيچيده از اهداف و رسالت­ها، برنامه ­ريزي، تخصص­ها، سرمايه و فرايندهاي توليد است که برای لحظه لحظه مخاطبانش برنامه دارد و بر اساس آن به توليد و ارسال مستمر محتواي متنوعی می پردازد؛ هم از حیث موضوع (معرفتی، سیاسی، ورزشی، سرگرمی و ... )، هم شرایط برنامه­ های زمانبندی شده روزانه و هم از حیث واکنش به مناسبتها حوادث و رویدادهاست تا دستمایه ای شود برای انتقال مفاهیم و شکل دادن هنجارها و ارزشها که منتج از ارتباطات آیینی است تا  پيوند دوباره­ اي بين افراد برقرار و مفاهيم و اعتقادات در ميان آنان تعميق شود. در ترمینولوژی تلویزیون به تولید این نوع برنامه ­ها، برنامه­ های مناسبتی یا ویژه­ برنامه اطلاق می­شود که نه تنها در ایران که در بیشتر تلویزیونهای دنیا مرسوم است. بنابراین برنامه های مناسبتی مجموعه برنامه‌هایی هستند که در جهت ارتقا، اعتلا و آگاهی با هدفمندی و معیار بسیار دقیقی طراحی، تولید و پخش می‌شوند.

خوشبختانه در انبوه مناسبت­های سال روزی به نام «روز خبرنگار» نامگذاری شده است تا تلویزیون مجبور باشد حسب سطح بندی در یکی از درجات 3 یا 4 به این روز بپردازد. روز ۱۷ مرداد ماه سالروز شهادت محمود صارمی خبرنگار ایرانی و مسئول دفتر خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران در مزار شریف است که در سال ۱۳۷۷ در جریان کشتار دیپلمات‌های ایرانی شهید شد و شورای فرهنگ عمومی کشور در اولین سالگرد این رخداد، 17 مرداد ماه را به عنوان «روز خبرنگار» نامگذاري كرد.

ایجاد مناسبت برای روز خبرنگار و نامگذاري رسمي يك روز از سال به این عنوان، علاوه بر آنکه کارکردهای اولیه­ ای همچون سامان گرفتن گراميداشت خبرنگاران و ارج نهادن به مقام شامخ آنها را در پی دارد از نظر علوم ارتباطات و در چارچوب مدل آیینی ارتباط نیز، وجه نامگذاري سالروز شهادت يك خبرنگار به عنوان روز خبرنگار حائز اهمیت است. بر این اساس این سوال مطرح است که با چنین مناسبتی که با فرهنگ ايثار و شهادت گره خورده است، چگونه برخورد می­ شود؟ آیا دوباره امسال نیز با تبریک­های فراوان به خبرنگاران زحمت­کش به ذکر تاریخی حادثه مزارشریف و جنایتکاری طالبان بسنده خواهد شد؟ یا در اقدامی نوآورانه فیلم سینمایی بازسازی آن به کرات در باکس­های مختلف شبکه ­ها پخش خواهد شد؟ شاید هم چند مصاحبه با خبرنگاران خبرگزاری صدا و سیما و همکاران مطبوعاتی همسو و بیان خاطرات و مشکلات و دشواری های خبرنگاری در دستور کار است؟ البته گزارش پشت صحنه خبرنگاری خبرنگاران صدا و سیما و شیرین­کاری­ها هم چند سالی است که به این مجموعه اضافه شده است و...

مشکل اساسی تلویزیون نه فقط در مناسبت «روز خبرنگار» که در همه مناسبت­ها، معضل مناسبت زدگی است. مناسبت زدگی به این معنی که برنامه­ سازي تلويزيون از حوزه تعمق و ريشه­ اي و محتوايي خارج و در سطح باقی می­ ماند و حسب رفع تکلیف در واکنش به مناسبتی با انبوهی از صحبت­ها و فضاهاي تكراري مواجه می­ شویم. از سوی دیگر مناسبت زدگی و سطحی نگری نسبت به رویدادها، از آنجا که به نوعي بازتابنده رويكرد عرفي به مسائل است ممکن است صدمات و لطمات جبران ناپذیری را در دراز مدت بر آن تحمیل کند. حتی به نظر می رسد در حوزه خبرنگاری وارد کرده است. تنزل و به حاشيه­­ روی، پرداختن به دشواری­های خبرنگاری در روزی خاص که دلالت­های ضمنی فضولی، بیچارگی، درآمد پایین و ... را در خود نهفته دارد، علاقه و تمایل جوانان به خبرنگاری را کور و انگیزه، ذوق و خلاقیت خبرنگاران را نابود می­ کند. بنابراین به نظر می­ رسد تلویزیون برای برنامه ریزی مناسبتی باید اقدامی عاجل بیندیشد. چرا که با چنین روندی نه تنها به بزرگداشت مناسبت­هایی مانند روز خبرنگار کمکی نخواهد کرد بلکه سبب آسیب­های اجتماعی بسیاری خواهد شد که در نسلهای بعدی نمود خواهد داشت.

پیشنهاد مشخص این نوشته برنامه ­ریزی دقیق هر مناسبت مبتنی بر پژوهشهای کاربردی و برنامه­ ای قابل دفاع و پرداختن محتوایی و عمیق به مناسبت برای قوی­تر کردن پیوندهای اجتماعی بر اساس مدل آیینی ارتباط است. خواسته­ایی که دست کم در سالهای گذشته در انتظار نمود آن بر صفحه تلویزیون بوده­ ایم و بر خبرنگاران حوزه­ های فرهنگی و هنری است که آن را با قلم­های روان خود از تلویزیون مطالبه کنند، دست کم در روز خبرنگار؛ تا بیش از آنکه گرامی­تان بدارند با سطحی­نگری تحقیرتان نکنند.    

راستی آیا برنامه­ های تلویزیونی را در مورد سبک خبرنگاری ابوالفضل بیهقی دیده­ اید؟ آیا در تلویزیون چیزی از غلامرضا رهبر، يوسف نصوحي‌پور، ايرج ايزدپناه، فتح‌الله ژيان‌پناه، حسين فرهادي كوهپايي و ... دیده یا شنیده­ اید؟ در چند سال اخیر، تلویزیون از این رابطه عجیب شهادت و خبرنگاری چقدر برای شما و مخاطبانتان گفته است؟ شاید دچار مناسبت­زدگی است بیدارش کنید!

#انتهای پیام