نفش کالاهای قاچاق در بروز تهاجم فرهنگی و راهکارهای مقابله با آن

در تعریف فرهنگ ­پذیری آمده است: «رواج پدیده ­هایی که بر اثر تماس مستقیم و مستمر بین گروه­ هایی از افراد با فرهنگ­ های مختلف به وجود می­ آید، پدیده­ هایی که از مدل­های فرهنگی یک یا دو گروه نشأت گرفته است». در این تعریف، فرهنگ ­پذیری فرآیندی به شمار می رود که طی آن گروه یا جامعه ای خصوصیاتی را از گروه یا جامعه دیگر می­ گیرد. فرهنگ ­ها با هم ارتباط متقابل داشته و از یکدیگر تأثیر می ­پذیرند. از آنجایی که جوامع با هم ارتباط دارند به مرور زمان تغییرات و تحولاتی را در یکدیگر به وجود می­آورند و لذا جامعه­ ای در دنیای امروز وجود ندارد که از این انتقال فرهنگی مصون مانده باشد.

در دهه ­های اخیر با پیشرفت تکنولوژی و توسعه ارتباطات روند فرهنگ ­پذیری از حالت دوجانبه و طبیعی خود خارج شده و به حالت یکطرفه و یک سویه تبدیل شده است. توسعه ­طلبی ­های اقتصادی و سیاسی در کنار امکانات پیشرفته ارتباطات جمعی و شیوه­ های جدید تبلیغات، فرهنگ ­پذیری را از حالت خود به خودی و متعارف بیرون آورده و به مسابقه ­ای برای نفوذ و تسخیر و بالاخره تحمیل فرهنگی برنامه ­ریزی شده تبدیل کرده است. در ابعاد اقتصادی – تجاری تولید انبوه نیاز به ایجاد بازار به منظور مصرف انبوه را پیش آورده و تحمیل فرهنگی کارکردش در این جهت بوده است. این سلطه یا تهاجم فرهنگی هر روز نیازهای جدید و احتیاجات تازه می ­آفریند و عمده ­ترین مشتریان خود را نیز از بین جوانان و نوجوانان انتخاب می­ کند. اساساً سلطه ­جویی در فکر و برداشت غرب نسبت به جهان از احتیاجات و منافع آنها سرچشمه می­ گیرد.

امروزه غرب با استفاده از برنامه­ های فرهنگی و اقناع جوامع، وابستگی و مصرف تولیدات انبوه را افزایش داده است. برخلاف روزگاری که مصرف کالاهای خارجی ضد ارزش به شمار می­ آمد اکنون به گونه ­ای مصرف آنها رواج یافته که گاه حتی کالای بنجل و یا فاسد خارجی با بهای گران از سوی مصرف کننده خریداری شده و مصرف آن بر کالای مشابه تولید داخلی ترجیح داده می­ شود. واردات زیاد به کشور در هر سال، علاوه بر گسترش مصرف داخلی بیان گر ترجیح مصرف کنندگان به استفاده از کالای خارجی است. چنین رفتار مصرفی، در حد زیادی ناشی از سیاست ­های تحمیلی و سلطه فرهنگی در کشور است. ما که در پاره ­ای از وجوه فرهنگی، در ابتدا با زور به مصرف خارجی آن مبتلا شدیم، اکنون با خودی تلقی شدن آن، بدون زور مصرف کننده آن هستیم. با وجود فرهنگ کهن ایرانی و تنوع بسیار از لحاظ پوشاک و کاملاً منطبق بودن آن با شرایط آب و هوایی و ذوق و هنر ایرانی، از زمان رضاشاه لباس غربی را به زور به تن کردیم، ولی اکنون لباس غربی به امری کاملاً عادی بدل شده و می ­رود تا در دورافتاده ­ترین نقاط کشور به دلیل ارزش تلقی شدن آن و ضد ارزش به شمار آوردن پوشاک ملی و محلی رواج یابد. در شیوه زندگی و الگوی مصرف تقلید و نسخه­ برداری بی ­انطباق با شرایط داخلی از غرب امری شایع گردیده است که عمدتاً به واسطه تهاجم فرهنگی با استفاده از محصولات و آثار فرهنگی و رواج آنها انجام می ­شود.

اساساً آنچه که به عنوان تهاجم فرهنگی مطرح است دو دوره را سپری کرده که از لحاظ کمیت و کیفیت با هم متفاوتند. ترفند تهاجم فرهنگی در مرحله اول مدرنیسم است، مجاری ورود و ابزارهای تحقق آن هم بیشتر عوامل انسانی بوده است همچون روشنفکران وابسته، تکنوکرات­ ها، سرمایه ­داران وابسته، مستشاران خارجی و… در مرحله دوم زیرساخت این تهاجم و ابزارهای تحقق آن، رشد و گسترش وسایل ارتباطی و مخابراتی با استفاده از فرآورده ­ها و آثار فرهنگی صورت گرفت. در این مرحله محتویات اطلاعاتی، شنیداری، تصویری در یک زمان و بر روی یک خط مستقیم در حرکت هستند.

غرب با استفاده از این ابزارها، وسایل و محصولات می­ خواهد فرهنگ و الگوهای فرهنگی خود را جهانی نموده تا به اهداف اقتصادی و سیاسی خود برسد. نمودهای این جریان در سال­ های اخیر در کشور ما محسوس بوده و در ابعاد مختلف اجتماعی فرهنگی خود را به صورت آسیب­ هایی نمایان ساخته است. رواج رفتارهای انحرافی بین جوانان و نوجوانان و تقلید از پوشش­ ها و آرایش ­ها و رفتارهای خاصی که نشان از تأثیر فرهنگ بیگانه بر شخصیت آنها دارد از اثرات این تهاجم به شمار می­ رود.

تهاجم فرهنگی در این زمینه از نظر اقتصادی نیز صدمات و زیان­ هایی را وارد کرده است. در سال­ های اخیر ورود و تولید کالاها و محصولاتی چون کیف، کفش، البسه و… با نمادهایی از الگوها وسمبل­ های غربی بازار داغی را فراهم آورده است و همه روزه هزینه ­های زیادی را مصروف خود می ­دارد. هر چند وقت یک بار نیز این مدل ­ها و الگوها تغییر پیدا نموده و با خریدهای دوباره و جدید بخش زیادی از سبد هزینه خانوار را به خود اختصاص می ­دهد. این وضعیت فقط اختصاص به بخش مرفه جامعه ندارد و در بین طبقات و لایه ­های متوسط و پایین جامعه نیز شیوع پیدا کرده است. در همین زمینه نیز همه ­ساله مبالغ هنگفتی از سرمایه­ های ملی به طور پنهانی و قاچاق از کشور خارج شده و صرف واردات این قبیل کالاها و محصولات می ­شود در داخل کشور نیز بر مبنای همین الگوها و مدل ­ها روزانه مقادیر زیادی از این کالاها تولید می ­شود.

از محصولات قاچاق که برای تهاجم فرهنگی و با هدف اشاعه فرهنگ بی ­بند و باری و تضعیف اخلاقیات در بین اقشار جامعه به ویژه اقشار جوان توزیع می­ شود؛ محصولات صوتی – تصویری، مجلات ضداخلاقی و البسه و پوشاک است. این محصولات اصولاً در اکثر جوامع و اغلب کشورها دارای محدودیت هستند به خصوص در کشورهای با فرهنگ غنی و معتقد به اصول اخلاقی. در کشور ما نیز به دلیل مغایرت این محصولات با ارزش­ های والای انسانی و مذهبی جزو کالاهای ممنوع و قاچاق به شمار می­ آیند. این محصولات همانند سایر محصولات قاچاق از طریق مبادی غیررسمی وارد کشور می ­شوند، با این حال به دلیل امکان تولید و تکثیر برخی از این محصولات، سرعت گسترش و افزایش آن در سطح جامعه در مقایسه با سایر محصولات قاچاق مانند ماهواره بسیار زیادتر است. از طرفی امکان حمل و نقل آسان ­تر آن و همچنین امکان تبادل آن از طریق روش­ها و مجاری قانونی (مثلاً از طریق اینترنت و…) این محصولات قاچاق را به گونه ­ای خاص از قاچاق تبدیل کرده و به همین دلیل مبارزه با آن نیز نیازمند به کارگیری روش ­های خاص و مناسب این محصولات است. به طور مثال، با ورود چند نسخه از این فیلم ­ها به داخل کشور و با در اختیار گذاشتن آن در بین شبکه­ های مافیایی توزیع قاچاق، این چند نسخه می ­توانند در سطح بسیار گسترده تکثیر و با هدف حمله به ارزش ­ها و اخلاقیات جامعه و همچنین کسب درآمد نامشروع در جامعه به طور گسترده توزیع شود.

در نتیجه محصولات و کالاهای فراوانی با هدف تهاجم فرهنگی به داخل کشور قاچاق می­ شوند و نقطه مشترک این محصولات قاچاق، تخریب فرهنگ، ارزش ­ها و اعتقادات مذهبی و اجتماعی جامعه است و هر کدام از آنها بخش خاصی از جامعه و اغلب اقشار جوان را مورد هدف قرار می­ دهند.

بنابراین برای مقابله با این معضلات می ­توان راهکارهای زیر را مورد توجه قرار داد:

1- گسترش فعالیت رسانه­ های ارتباط جمعی به خصوص رسانه ملی برای مقابله با تهاجم فرهنگی، سالم سازی فضای عمومی و اطلاع ­رسانی صحیح

2- ساماندهی تبلیغات رسانه ­ای، بهبود محتوای کتاب ­های درسی، استقرار محیط و ساختارهای حقوقی برای حفظ و ارتقای هویت اسلامی – ایرانی، تقویت نهاد خانواده براساس تعالیم میراث معنوی جامعه ایرانی

3- تبیین و تقویت جایگاه جوانان در جامعه و تدوین برنامه­ های مناسب برای ساماندهی امور جوانان

4- به کارگیری شیوه­ ها، راهکارها و ابزارهای نوین در عرصه تبلیغات دینی

5- فعال­ تر شدن قوه قضاییه و نیروی انتظامی برای مبارزه با قاچاق کالاهای فرهنگی و تهاجم فرهنگی

6- محدود نمودن تبلیغات کالاهای خارجی به ویژه کالاهای مصرفی خارجی از طریق رسانه ­های جمعی کشور

7- تعمیق ارزش ­ها، باورها، فرهنگ معنویت و اعتلای معرفت دینی

8- ترغیب و تشویق اقشار جامعه برای استفاده از کالاهای تولید داخل کشور که مطابق با ارزش ­ها و آموزه­ های دینی ما هستند.

9- فراهم سازی اوقات فراغت مناسب برای جوانان و نوجوانان

10- اجرای سیاست­ های حمایتی از تولید کنندگانی که محصولات خود را متناسب با مزیت ­ها و مؤلفه ­های فرهنگی کشور تولید می­ کنند.

11- آموزش و اطلاع ­رسانی به خانواده ­ها برای آگاهی از اثرات نامطلوب استفاده از شبکه ­های ماهواره ­ای، اینترنت و محصولات خارجی

12-  سیاست­ گذاری ­های بلندمدت از طریق مسؤولین فرهنگی کشور به منظور مقابله با تهاجم فرهنگی و جلوگیری از ورود کالاهای قاچاق به داخل کشور

هوشنگ سلیمانی میگونی

انتهای پیام/

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *