نقش رسانه ها در توسعه فرهنگي

يكي از مباحث مهمي كه در جامعه بايد مورد توجه قرار گيرد، توسعه فرهنگي است. تعريف و مفهوم توسعه از جنگ جهاني دوم تا امروز كاملاً تغيير كرده است. همچنین برداشت ­ها و مفاهيم اوليه از فرهنگ، مبتني بر كميت اقتصادي و نیز شاخص ­هاي اقتصادي، مانند ميزان توليد ناخالص ملي، درآمد سرانه، مصرف انرژي، مصرف فولاد و… معرف سطح توسعه يافتگي يا عقب ماندگي بود. اما از دهه هفتاد ميلادي به بعد، شاخص ­هاي اجتماعي نيز به شاخص ­هاي توسعه افزوده شد. رشد جمعيت، رشد شهرنشيني، دموكراسي، عدالت اجتماعي يا توزيع عادلانه ثروت، دسترسي به وسايل ارتباط جمعي، ثبات سياسي و بودجه آموزش و تحقيقات، عواملي بودند كه به تدريج به عنوان شاخص ­هاي توسعه پذيرفته شدند.

بروز حوادث مختلف، در دهه هشتاد ميلادي، نظرها را بيش از گذشته متوجه عوامل فرهنگي ساخت و نقايص نظريه ­هاي اقتصادي توسعه را آشكارتر نمود. بروز بحران­ هاي اجتماعي، انفجار جمعيت، تضادهاي قومي، پيروزي انقلاب اسلامي ايران، نضج فعاليت ­هاي مذهبي و گرايش ­هاي ديني در غرب و فروپاشي شوروي سابق، عواملي بودند كه متفكران مسايل توسعه را بيشتر متوجه اهميت و نقش فرهنگ، در فرآيند توسعه و تغييرات اجتماعي ساخت.

امروزه جامعه ­اي توسعه يافته تلقي مي ­شود كه بتواند در كنار شاخص ­هاي اقتصادي بر معيار آموزش و اطلاعات و در حقيقت عنصر دانايي اجتماعي تأكيد كند. در چنين جامعه­ اي، رسانه­ ها به ويژه مطبوعات با توليد و توزيع مطلوب اطلاعات، نقش زيادي در بالا بردن آگاهي ­هاي گوناگون و ضروري به عهده مي­ گيرند و جامعه را در نيل به تعالي و ترقي همه ­جانبه ياري مي­ كنند.

اگر معضلات جامعه را به خوبي بشناسيم و اهميت فناوري را در حل مشكلات در نظر بگيريم كمبودهاي فكري، ديدگاه ­هاي غلط و موانع مفهومي و فرهنگي كه وجود دارد را مي­ توان به جامعه معرفي كرد. در اين بين رسانه ­ها عملاً در توسعه پايدار جوامع نقش بسيار مهمي برعهده دارند و به عنوان نيروي محركه در رشد و توسعه فرهنگی جامعه، عامل مهمي به شمار مي­ آيند.

توسعه، به آموزش و آگاه ­سازي و آماده كردن افكار عمومي براي بهره ­برداري از امكانات مادي و معنوي نياز دارد. در اين ميان نقش رسانه ­ها (به ويژه مطبوعات) به عنوان يكي از پارامترهاي مهم توسعه فرهنگي آشكار مي ­شود و در جامعه با كاركردهاي اطلاع ­رساني، آموزشي، تفريحي و سرگرمي خود، به توسعه همه جانبه كمك مي ­كند.

توسعه فرهنگي به عنوان وجه فرهنگي توسعه ملي بايد بتواند راهبردهاي لازم را براي كشف و شكوفايي عناصر مساعد در فرهنگ جامعه به كار گيرد. از اين رو توسعه فرهنگي بايد جامعه را در كسب و رشد اصالت­ ها، خلاقيت ­ها و فضيلت­ هاي اجتماعي به مدد بازشناسي و بازآفريني فرهنگ مستعد خودي ياري دهد. در عين حال با مشاركت دادن تمامي افراد جامعه در فرهنگ ­آفريني و تقويت و گسترش رقابت ­هاي سازنده، راه همگاني كردن فرهنگ را بگشايد.

نشریلت و به ویژه روزنامه ­ها سودمندترين، فراوان­ترين و ارزان­ترين ابزار براي بالا بردن سطح آگاهي افراد جامعه و مبارزه با جهل و بي­خبري به شمار مي­ آيند. زماني كه مطبوعات به عنوان اولين رسانه ارتباط جمعي متولد شد، خبري از اينترنت، ماهواره و ديگر رسانه­ هاي ارتباط جمعي نبود؛ اما امروز با وجود تمامي ابزارهاي پيشرفته رسانه ­اي و ارتباط جمعي، نشريات و روزنامه­ ها همچنان جايگاه خود را به عنوان يك رسانه تعيين كننده در توسعه فرهنگي جوامع امروزي حفظ كرده ­اند.

در برخي جوامع به صورت آگاهانه از رسانه ­ها سود مي­ جويند و روز به روز بر بهبود وضعيت فرهنگي و توسعه جامعه خود مي­ افزايند و در برخي ديگر ناآگاهانه از رسانه ­هاي جمعي استفاده مي ­شود كه در اين سيستم ­ها تأثير رسانه ­ها بر جامعه ممكن است منشأ ايجاد فرهنگ نامناسب از قبيل كار فردي به جاي كار گروهي، واردات به جاي صادرات و ورود نامناسب فرهنگ و هنجارهاي بيگانه وغیره مي­ شود كه اين عوامل سبب ضعف و عقب­ماندگي جوامع مي­ گردد.

بسياري از دانشمندان بر اين باورند كه نيل به توسعه و خلق جوامع مدرن و كارآمد، بدون استفاده از رسانه ­هاي همگاني غيرممكن خواهد بود؛ زیرا توسعه فرآيندي است جامع و پويا كه با گذر زمان، جهت­ گيري ­ها و استراتژي ­هاي آن دستخوش تحول گرديده و بايد دائماً با تغييرات جامعه و نيازهاي آن هماهنگ شود.

ديدگاه­ هاي حضرت امام خميني (ره) درباره فرهنگ و توسعه فرهنگي يكي از نيازهاي اساسي جامعه امروز ماست. اما متأسفانه در سال­هاي اخير، پاره­اي مطبوعات كشور با ترجمه و اقتباس از كتاب­ ها و مجلات غربي، بيش از گذشته به تبليغ و اشاعه نظريه ­هاي غربي توسعه مي­ پردازند و از ديدگاه ­هاي مذهبي، ملي و شخصيت ­هاي بزرگي چون امام خميني (ره) غافل مانده ­اند.

امام خميني (ره) در مناسبت ­هاي گوناگون، ايده­ ها، خط مشي ­ها، اصول و سياست ­هاي كلان كشور و امت اسلامي را مطرح مي ­فرمود و راه مجد و عظمت را به انسان­ هاي در بند مي ­آموخت. توسعه از ديدگاه امام خميني (ره) داراي پنج ويژگي است:

1-        جامعيت مفهوم توسعه به نحوي كه كليه ابعاد وجودي انسان را فرا مي ­گيرد.

2-        فرهنگ اساس توسعه است.

3-        استقلال فرهنگي، عامل اصلي توسعه و وابستگي فرهنگي، عامل اصلي توسعه ­نيافتگي است.

4-        فرهنگ اسلامي، اساس و هدف توسعه فرهنگي است.

5-        تربيت و تعالي انسان، شرط توسعه و غايت آن است.

آنچه مشخص است اين است كه بايد امروزه براساس يك برنامه ­ريزي و تفكر جمعي، تمامي تهديدها را به فرصتي براي رشد و شكوفايي تبديل نماييم. در اين ميان بايد از قدرت جادويي هنر و رسانه به عنوان يكي از تأثيرگذارترين شيوه ­هاي جذب مخاطب براي توسعه همه ­جانبه كشورمان استفاده كنيم تا آينده ­اي درخشان و پُراميدي را در به ثمر رسيدن زيرساخت­هاي فكري – فرهنگي شاهد باشيم.

هوشنگ سليماني میگونی

انتهای پیام/عکس از: www.mfa.ir

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

تمام حقوق این وب سایت متعلق به پایگاه خبری ارتباط امروز می باشد و هرگونه کپی برداری بدون ذکر لینک مطلب یا نام پایگاه خبری ارتباط امروز پیگرد قانونی دارد .