تاریخچه ساخت مساجد در جهان
تاریخچه طراحی و ساخت مساجد در جهان به دوران آغازین اسلام باز می گردد. مساجد به عنوان مکان هایی برای عبادت مسلمانان طراحی و ساخته شده اند.
۱٫ دوران ابتدایی اسلام: اولین مسجد در تاریخ اسلام، مسجد قباء در مدینه بود که توسط پیامبر اسلام (ص) در سال ۶۲۲ میلادی ساخته شد. این مسجد به سادگی و با استفاده از مواد اولیه موجود (چوب، سنگ، و برگ های درخت خرما) ساخته شد. مسجد نبوی در مدینه نیز پس از آن ساخته شد که از آن به عنوان الگوی اولیه برای طراحی مسجد بعدی استفاده شد.
۲٫ معماری اسلامی اولیه: با گسترش اسلام، ساخت مساجد در جهان افزایش یافت. در قرون اولیه اسلامی، از معماری ساسانی و رومانی نیز تاثیراتی دیده می شد.
۳٫ معماری دوره اموی و عباسی: در دوران حکومت امویان و عباسیان، مساجد بزرگتر و با تزیینات پیچیده تری ساخته شدند. به ویژه در دوران عباسیان، معماری مساجد به سطح جدیدی رسید.
۴٫ دوران سلجوقیان و مغولان: در این دوران، معماری مساجد به اوج خود رسید. در دوران سلجوقیان، مساجد با شبستان های وسیع و گنبدهای بزرگ ساخته شدند. مساجد جامع مانند مسجد السلطانیه در تبریز از این دوره هستند. در دوره مغول ها، بناهای عظیمی ساخته شد.
۵٫ دوران عثمانی: یکی از نقاط عطف معماری مساجد، دوران عثمانی است. در این دوران، معمارانی چون سینان مساجد عظیمی با گنبدهای بزرگ، ایوان های وسیع و فضای داخلی روشن طراحی کردند. مهمترین مسجدهای عثمانی، مانند مسجد سلطان احمد (مسجد آبی) در استانبول، نمادهایی از شکوه معماری اسلامی هستند.
۶٫ معماری معاصر: در قرن های اخیر، معماری مساجد تحت تاثیر تکنولوژی و سبک های مدرن قرار گرفته است. با استفاده از بتن، شیشه و فولاد، مساجد معاصر دارای طرح های نوآورانه و منحصر به فردی هستند.
معماری مسجد در سراسر جهان
معماری مساجد در سراسر جهان از دیرباز ویژگی های مشترک و شاخص های خاص خود را داشته است که علاوه بر نیازهای عملیاتی، به دنبال تجلی مفاهیم مذهبی، اجتماعی و فرهنگی اسلام نیز بوده است.
۱٫ قبله و جهتگیری: یکی از اصلی ترین ویژگی های معماری مساجد، جهت گیری مسجد به سوی قبله است. قبله در اسلام، جهت کعبه در مکه است که مسلمانان در هر کجا که باشند، هنگام نماز به سوی آن می ایستند.
۲٫ محراب: محراب به عنوان نماد و مکان نمازگزاران و امام، ویژگی ایست که در تمام مساجد وجود دارد. محراب معمولاً در دیوار قبله قرار میگیرد و به عنوان محل خاصی برای ایستادن امام در هنگام نماز جماعت و هدایت نمازگزاران استفاده می شود.
۳٫ گنبد: گنبد یکی از ویژگی های شاخص طراحی معماری مساجد است که بیشتر در مساجد بزرگ و مهم مشاهده می شود. گنبدها نماد آسمان و جهان بینی اسلامی هستند و معمولاً در بالای محل نماز قرار میگیرند. گنبدها به مساجد عظمت میدهند و همچنین باعث میشوند نور طبیعی به داخل مسجد وارد شود.
۴٫ مناره: مناره ها از دیگر ویژگی های بارز معماری مساجد هستند و بهطور عمده برای اذان گفتن و اعلام وقت نماز به کار می روند. مناره ها معمولاً بلند و باریک هستند و به نمادی از معماری اسلامی تبدیل شده اند.
۵٫ شبستان (یا فضای سرپوشیده) در مساجد، محلی برای نماز جماعت و عبادت است. شبستان ها معمولاً با ردیف هایی از ستون ها از هم جدا و به شکلی طراحی می شوند که نور طبیعی از طریق پنجره ها یا گنبدها وارد فضای داخلی شود.
سبک معماری مساجد جهان
سبک معماری مساجد جهان با گذشت زمان تکامل یافته و آثار متعددی از آن در نقاط مختلف جهان باقی مانده است که هرکدام از آن ها نمادهایی از شکوه، هنر و ایمان اسلامی هستند.
۱٫ مسجدالحرام (مکه، عربستان سعودی): مسجدالحرام بزرگ ترین و مهم ترین مسجد جهان است که در مرکز شهر مکه و در اطراف کعبه قرار دارد. این مسجد برای مسلمانان جایگاهی مقدس و مهم ترین مقصد حج می باشد. مسجدالحرام از بزرگ ترین مساجد جهان بوده که در طول قرن ها بارها مورد بازسازی و گسترش قرار گرفته است.
۲٫ مسجد جامع دمشق (دمشق، سوریه): مسجد جامع دمشق یکی از قدیمی ترین و مهم ترین مساجد جهان است که در قرن هشتم میلادی در دوران امویان ساخته شد. این مسجد با معماری خاص خود، شامل ایوان ها، گنبدها، و کاشی کاری های زیبا، یکی از برجسته ترین نمونه های معماری اسلامی اولیه است.
۳٫ مسجد سلطان قابوس (مسقط، عمان): مسجد سلطان قابوس در مسقط، عمان، یکی از بزرگ ترین و زیباترین مساجد جهان است. این مسجد با گنبد بزرگ و تزئینات داخلی باشکوه، از جمله فرش های دستباف بزرگ و پنجره های شیشه ای رنگی، یکی از آثار برجسته معماری اسلامی معاصر به شمار می رود.
۴٫ مسجد شاه (اصفهان، ایران): مسجد شاه که در میدان نقش جهان اصفهان واقع است، یکی از شاخص ترین نمونه های معماری اسلامی ایرانی است. این مسجد که در قرن ۱۷ میلادی و در دوران صفویه ساخته شد، با گنبد بزرگ، ایوان های وسیع، و تزیینات کاشی کاری چشم نواز معروف است.
اصول معماری و طراحی مساجد در جهان
معماری و ساخت مساجد در جهان نه تنها به نیازهای عملی و مذهبی بلکه به اصول و ارزش های دینی، اجتماعی و فرهنگی نیز توجه دارد.
۱٫ جهت گیری به سوی قبله: یکی از اصول اساسی در ساخت مساجد در جهان، جهتگیری درست به سوی قبله است. قبله در اسلام، کعبه در مکه است که مسلمانان باید هنگام نماز به سوی آن بایستند.
۲٫ ساختار باز و فضایی وسیع: مساجد معمولاً دارای فضایی باز و وسیع هستند که امکان تجمع و برگزاری نماز جماعت را فراهم میآورد. این فضای باز به شکلی طراحی می شود که همگی نمازگزاران در کنار یکدیگر قرار گیرند و تمرکزشان صرف عبادت باشد.
۳٫ تزئینات هنری و دینی: مساجد به طور معمول دارای تزئینات هنری و دینی هستند که هم جنبه زیبایی شناختی و هم معنوی دارند. این تزئینات در چندین بخش مختلف مسجد بهکار میروند: استفاده از کاشی های رنگی و موزاییک در دیوارها و گنبدها از ویژگی های رایج طراحی ساختمان مساجد است.
۴٫ نورپردازی طبیعی: نورپردازی یکی از اصول مهم در ساخت مساجد در جهان است. معماری مساجد قدیمی، بهگونه ای طراحی شده است که نور طبیعی از طریق گنبدها، پنجره ها و درها وارد فضای داخلی مسجد می شود.
۵٫ تهویه و جریان هوا: در بسیاری از مساجد، به ویژه در مناطق گرمسیر، توجه زیادی به تهویه طبیعی و جریان هوا شده است. طراحی باز و استفاده از درختان و فضای سبز در حیاطها، به تهویه مناسب کمک میکند.
۶٫ سادهگرایی و معنویت: معماری مساجد به طور خاص بر سادگی و اعتدال تأکید دارد. برخلاف بسیاری از ساختمان های مذهبی دیگر که ممکن است به تزیینات و تجملات زیاد پرداخته شوند،
