ترجمه: علیرضا خوش طینت
طرح خلع سلاح اطلاعات نادرست مرکز بینالمللی روزنامهنگاران (ICFJ) یک برنامهی سه ساله است که توسط بنیاد اسکریپس هاوارد پشتیبانی میشود و هدف آن کاهش سرعت انتشار اطلاعات نادرست از طریق برنامههای متعددی مانند روزنامهنگاری تحقیقی، ظرفیتسازی و آموزش سواد رسانهای است. ICFJ با MediaWise از موسسهی پوینتر برای توسعه و ارائهی برنامههای سواد رسانهای همکاری کرد.
برنامه آموزش سواد رسانهای مربیان، شرکتکنندگان جهانی را برای دو گروه مختلف پذیرفت. تالیتا رزا،(۱) روزنامهنگار جنوب برزیل، اولین بار در سال ۲۰۱۷ با عبارت «اخبار جعلی» مواجه شد، سالها قبل از اینکه این عبارت وارد مکالمات روزمره برزیلیها شود. آن دوره آنلاین علاقه او را به بررسی واقعیت برانگیخت و بعداً او را به راهاندازی «پرووا رئال»، یک پروژه پیشگام تأیید برای منطقه، سوق داد.
رزا به عنوان یک متخصص ارتباطات، به سرعت متوجه شد که مقابله با اطلاعات نادرست و گمراهکننده به چیزی بیش از روزنامهنگاران نیاز دارد؛ این امر مستلزم تغییر اساسی در نحوه درک و به اشتراکگذاری اطلاعات توسط جوامع است.
وی در شورای شهر محل سکونت خود نشسته بود و درخواست حمایت برای آموزش ساکنان مسن به نحوه تأیید آنچه که به صورت آنلاین میبینند، داشت. او نمیخواست تکنیکهای پیچیده بررسی واقعیت مورد علاقه کارشناسان رسانه را آموزش دهد، بلکه میخواست چیزی بسیار کاربردیتر را آموزش دهد: نحوه استفاده از ابزار هوش مصنوعی تعبیه شده در واتساپ، جایی که بسیاری از این ساکنان در واقع اخبار را مصرف و به اشتراک میگذاشتند.
رزا از همان اولین دوره آنلاین در سال ۲۰۱۷، به دنیای بررسی واقعیتها وارد شد و از محتوا و دورهها، از جمله منابع آموزشی پوینتر، استفاده کرد و از طرح آموزش مربیان خلع سلاح اطلاعات نادرست مرکز بینالمللی روزنامهنگاران، که شامل آموزش سواد رسانهای “مدیا وایز پوینتر”(۲) مطلع شد.
تالیتا رزا رزا در طی آموزش، دانش خود را در مورد ابزارها و تکنیکهای سواد رسانهای گسترش داد. اما یک درس به او آموخت: برنامهریزی آموزشی باید بر اساس نیازهای مخاطب باشد، و نه فقط اعتقادات مربی به عنوان مربی.
او معتقد است: «تبادل تجربیات، درک درست از واقعیتها و دیدگاههای سایر زمینهها را گسترش داد و به دیدگاهی جهانیتر در مورد مبارزه با اطلاعات نادرست کمک کرد. این امر به ویژه در کشورهای جنوب جهان، که ویژگیهای محلی (مانند سطح پایین تحصیلات، دسترسی محدود به اینترنت و غیره) نیاز به استراتژیهای خاصی دارد که به واقعیتهای هر جامعه حساس هستند، اهمیت داشت.»
اولویتها
رزا در حالی که در کارگاههای مدیاوایز شرکت میکرد، به این فکر میکرد که میخواهد با چه کسی ارتباط برقرار کند. با نگاهی به بیش از ۱۸ سال فعالیت خود به عنوان خبرنگار، متوجه شد که با افرادی از اقشار مختلف جامعه ملاقات کرده است. اما حتی در همان محلهها، دسترسی و درک آنها از اطلاعات بسیار متفاوت بود.
اعضای خانواده مسن خودش شروع به تماس با او کرده بودند تا اخباری را که از طریق پیامرسان یا رسانههای اجتماعی دریافت میکردند، تأیید کنند. این پیشینه – همراه با آگاهی از اینکه سالمندان در جنوب برزیل از نظر اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی فعال هستند – به او کمک کرد تا متوجه شود که جامعه از نظر دیجیتالی فعال اما آسیبپذیر است.
وی میدانست که برای دسترسی به آنها به حمایت رهبران جامعه نیاز دارد. او به شورای حقوق سالمندان شهرداری مراجعه کرد که به اتفاق آرا از ایده او حمایت کردند. قطعات پازل خیلی زود سر جای خود قرار گرفتند. او با سازمانهای ارشد مشتاق به برگزاری کارگاهها همکاری کرد و هشت جلسه برنامهریزی کرد که بیش از ۱۵۰ شرکتکننده را در بر میگرفت – افرادی که در غیر این صورت این فرصت یادگیری را نداشتند.
بسیاری از شرکتکنندگان از نظر فنی سررشته نداشتند و به ندرت به دنبال منابع معتبر بودند. در عوض، آنها اطلاعاتی را که در پلتفرمهای پیامرسانشان – به ویژه ویدیو و تصاویر – دریافت میشد، مصرف میکردند. این امر در کنار نرخ پایین سواد، به این معنی بود که مهارتهای سنتی سواد رسانهای، مانند خواندن جانبی، واقعبینانه نبودند. بنابراین رزا رویکرد خود را برای مخاطبانش تنظیم کرد و به جای آن به سرنخهای بصری و صوتی تکیه کرد.
نتیجه این کارگاهها چه بود؟ ماندگارترین نتیجه، یک گروه واتساپ به نام «کنتا آوترا»(۳) بود – که به صورت آزاد به عنوان «به من بگو دیگر» یا با یک چشمک، «تلاش خوبی بود» ترجمه میشود. اکنون ۱۰۰ عضو، شرکتکنندگان کارگاههای رزا از این چت برای به اشتراک گذاشتن پیامهای مشکوک، تأیید آنها با هم و هشدار دادن به یکدیگر در مورد کلاهبرداریها استفاده میکنند. این یک فضای بدون قضاوت برای سالمندان است تا گرد هم آیند و از یکدیگر در سفر خود برای دستیابی به اطلاعات معتبر حمایت کنند.
تأثیرات کارگاهها در حفظ امنیت سالمندان در فضای مجازی
شرکتکنندگان کارگاههای تالیتا رزا را با احساس انعطافپذیری بیشتر و آمادگی برای مواجهه با یک اکوسیستم اطلاعاتی پیچیده ترک کردند. آنها نه تنها مجهزتر و با اعتماد به نفس بیشتری بودند، بلکه با درک بیشتری از اینکه چگونه اطلاعات نادرست و گمراهکننده میتوانند به راحتی مردم را دستکاری کنند، آنجا را ترک کردند.
به اشتراک گذاشتن ناخودآگاه اخبار نادرست یا گمراهکننده میتواند باعث ایجاد روابط پرتنش بین دوستان و خانواده شود. این کارگاهها با هدف خنثی کردن آن لحظات پرتنش برگزار شدند. یکی از شرکتکنندگان گفت که وقتی پسرش او را در مورد اطلاعات نادرست تصحیح میکرد، او آن را به عنوان تعصب سیاسی رد میکرد. پس از کارگاه، او به رزا گفت که اکنون خودش «نشانههای دستکاری» را تشخیص میدهد.
۱- https://ijnet.org/en/story/journalist-brazil-showing-seniors-how-outsmart-misinformation-one-whatsapp-message-time
۲- Media Wise pointer
۲- Conta Outra
انتهای پیام/ منبع: ijnet
